‘Biechten’: nieuw theaterstuk van Walter Van den Broeck over kindermisbruik in de Kerk

februari 2012

Michael De Cock speelde lange tijd zelf met het idee om een theaterstuk te schrijven rond de schandalen in de Kerk. Walter Van den Broeck fungeerde daarbij als zijn klankbord. “Ik voerde daarover met Walter lange gesprekken. Ik wilde het niet hebben over kindermisbruik in de Kerk as such. Ik wou het hebben over het verval van de Kerk. Over hoe ons Vlaanderen op 50 jaar tijd extreem veranderd is. Hoe het van een diep katholieke, religieuze samenleving geëvolueerd is naar een lekengemeenschap. Bijzonder fascinerend vind ik dat. Walter heeft er een gigantisch goed zicht op hoe Vlaanderen vroeger was en vandaag is. Hij had zoveel interessante zaken te vertellen en ik zat voortdurend notities te nemen. Ik heb hem ten slotte gevraagd om het stuk ook te schrijven.”

Bent u bij Walter Van den Broeck gaan aankloppen omdat u hem kent als een geëngageerd schrijver?

Nee, omdat ik hem kende als een fantastisch toneelschrijver. Iemand die bijzonder goed is in het schetsen van personages en het schrijven van dialogen. Hij heeft bovendien een rijke kennis over de verre en recente geschiedenis en voelt die ook vanbinnen aan. Hij kon er ongetwijfeld een ‘rijk’ stuk over schrijven. Echt: ik ken geen andere schrijver waarmee ik dit zou willen doen.

Had Walter Van den Broeck -met alle respect- ook zijn leeftijd mee? Je zocht blijkbaar niet naar een ‘angry young man’ die een aanklacht schreef tegen de mistoestanden, maar iemand die het met de nodige nuances kon benaderen.

Ja en nee: ik denk dat in Walter nog genoeg ‘angry-heid’ zit over dit onderwerp. Maar anderzijds was hij ook iemand die mij als regisseur meer inzicht kon bijbrengen. Walter stelde: je moet het niet hebben over het misdrijf op zich, niet alleen over de dader en het slachtoffer maar over heel het systeem daarrond. Hij heeft gewoon een fantastisch mooi en zeer hedendaagse stuk geschreven, zowel wat de thematiek als de vorm betreft. Het zal zeker een hard en confronterend stuk zijn. Maar ik denk dat het absoluut nodig was om een diepere analyse te maken van een tijd waarin zoiets gebeurde.

Je stelt uitdrukkelijk dat ‘Biechten’ veel verder wil gaan dan het brandmerken van pastoors voor het kindermisbruik.

Klopt. Ik vond dat er ongenuanceerd en heel snel geoordeeld werd. We kwamen plots in een soort van schandpaaldemocratie terecht. Natuurlijk is dat kindermisbruik niet goed te praten. Natuurlijk zijn er gigantische fouten gebeurd. Maar stellen dat alleen de Kerk en een aantal geestelijken daar alle schuld voor dragen, is te simpel en te kortzichtig. Het hele systeem waarop die maatschappij destijds gestoeld was, is daarmee voor verantwoordelijk. Het is toch fascinerend dat een ganse maatschappij dit heeft getolereerd en zich in stilzwijgen heeft gehuld.

Je wilt aantonen dat niet alleen de Kerk, maar iedereen boter op zijn hoofd had.

Voor mij is de schuldvraag niet interessant. Iedereen is slachtoffer van dit systeem. Ik ben geïnteresseerd in hoe zoiets kan gebeuren. Je komt dan tot de kern van het katholicisme én van Vlaanderen. In de jaren vijftig en zestig wás de Kerk Vlaanderen; iedereen was gelovig. Wat me vooral fascineert, is dat dit op dertig jaar helemaal verdwenen is. Dat wij bijna een lekenstaat zijn geworden en dat iedereen bovendien denkt dat we daarmee vooruitgang geboekt hebben. Terwijl 90 procent van de wereld diep religieus en gelovig is.

Ik probeer te begrijpen hoe dat ganse systeem -dat niet alleen slecht was, want systemen zijn niet alleen maar slecht- niet in staat was die schandalen aan het licht te brengen. Dat was maar mogelijk op het moment dat de Kerk aan de grond zat. Op het moment dat geestelijken geen gezag meer hadden. Met het verval van de Kerk is heel het machtsbastion verdwenen en zijn ook al die schandalen naar boven gekomen. Het was een maffioos systeem waarbij de ene wegkeek om de andere een plezier te doen. Waarbij taboe en uiterlijke schijn zo belangrijk waren dat zelfs ouders het misbruik niet durfden aan te klagen. Als je als kind thuiskwam en zei: de pastoor heeft in mijn broek gezeten, dan kreeg je nog een patat tegen je kop erbovenop.

Volgens jou is er ook een te eenzijdige interpretatie van dat ene vermaledijde zinnetje ‘Kom eens naar mijn kamer’, waarmee het misbruik door priesters vaak wordt aangekondigd.

Dat komt niet van mij. Walter heeft mij dat verduidelijkt, en hij heeft daar gelijk in. Iedereen associeert het bewuste zinnetje met het kindermisbruik door inwonende priesters in internaten. Dat misbruik zal inderdaad wel wijdverbreid zijn geweest. Vandaag duikt het ene schandaal na het andere op. Maar anderzijds had die ‘Kom eens naar mijn kamer-cultuur’ ook wel goede intenties. Het staat voor een model van tutoring of mentorship. ‘Kom eens naar mijn kamer’ staat niet alleen voor ‘Ik wil je anaal verkrachten’. Snap je? Als het gaat over het opleiden van jeugd hadden de priesters daar ook grote verdiensten aan.

Tot slot: Biechten gaat in première in Turnhout. Heeft dat ook met Walter Van den Broeck te maken?

Dat speelt zeker mee. We spelen met ‘t Arsenaal vaak in Turnhout. De Warande heeft een fantastische zaal, een van de beste van het land. Het is nu ook de culturele hoofdstad van Vlaanderen. Voldoende reden om te vragen om het stuk er in première te laten gaan. Daar gaan we ook een feest van maken. 

“Vuile manieren in de boskes!”

In ‘Biechten’ voert Walter Van den Broeck een studente op die een scriptie wil maken over het seksueel misbruik waarvan haar vader in zijn jeugd het slachtoffer is geweest. Ze gaat op pad om alle betrokkenen in de zaak te interviewen. Op die manier kan Van den Broeck verschillende partijen aan het woord laten, elk met hun interpretaties.

 “Ik wilde zeker geen een-op-eenverhaal vertellen”, zegt Van den Broeck hierover tegen Toon Horsten in het tijdschrift van de Warande. “Ik wilde het toch vooral over de bredere maatschappelijke context hebben. Het stuk moest bijna een onderzoek worden naar de wijziging van waarden in onze samenleving.” (…) ‘Biechten’ vertrekt in de eerste plaats vanuit partijen, veel meer dan vanuit de verschillende rollen. In een zaak van kindermisbruik zijn er altijd verschillende partijen. Je hebt de dader en het slachtoffer, maar die voer ik niet ten tonele. De zuster van de dader, van de bisschop, wel. En haar schoondochter, die al jaren getrouwd is met het slachtoffer.”

Van den Broeck zelf heeft aan zijn contacten met pastoors of de strenge moraal van de katholieke kerk geen trauma of frustraties overgehouden. “In de cité ging het er een stuk losser aan toe. Toen het in de jaren 60 plots over iets als groepsseks ging, dan kenden wij dat al jaren. Dat deden wij -kinderen onder mekaar- al toen we 8 of 9 waren… Vuile manieren in de boskes! En als we dat dan gingen biechten, dan vroeg de pastoor enkel: ‘Waart ge alleen of met anderen?”

PRAKTISCHE INFO

‘Biechten’ door ’t Arsenaal met Tuur De Weert, Luc Springuel, Joren Seldeslachts, Camilia Blereau, Els Olaerts, Hilde Van Haesendonck en Anna Vercammen op woensdag 8 februari (première - uitverkocht) en donderdag 9 februari om 20.15u in de schouwburg van de Warande, www.warande.be. Tickets: 17 euro.

Tekst: Stijn Janssen