Het laatste taboe

februari 2012

Er is nog nooit zoveel zever in pakken verkocht als de laatste tien jaar, en helaas: het wordt erger in plaats van beter. Tot die sombere vaststelling kwam ik plots toen ik onlangs naar het debatprogramma ‘Pauw & Witteman’ keek. Maar het had evengoed ‘De wereld draait door’ of ‘Reyers laat’ kunnen zijn.

Rond een tafel zaten -behalve de moderatoren- een voetballer, een actrice, een zakenman die een of ander belangrijk contract had afgesloten en een Europarlementslid. De genodigden zaten er niet zomaar. Het gesprek zou afwisselend over voetbal, toneel, zaken en politiek gaan. Jammer genoeg wil het format van het programma dat álle gasten over álle onderwerpen meepraten. En dus is het bang wachten op het moment waarop de zakenman, die niet weet of hij met zijn rechter- of linkervoet tegen een bal zou trappen, uitlegt waarom hij een 4-3-3 boven een 4-4-2 verkiest. Of waarop de voetballer, die op een blinde wereldkaart Griekenland in Zuid-Amerika zou leggen, helder poneert hoe het zo ver is kunnen komen met de Grieken. “Het zijn allemaal zakkenvullers, meneer. En criminelen. Vraag het maar aan mijn zwager. Zijn nichtje werd vorige week nog overvallen door een jongeman die twee jaar geleden nog in een Grieks restaurant werkte.” En zo gaat dat een uur door. Avond na avond. Met mensen die hun ongezouten mening verkondigen over dingen waar ze geen verstand van hebben.

Het overkwam me diezelfde week een tweede keer. Ik liep Rudy tegen het lijf. Een ex-klasgenoot. Het was dertig jaar geleden dat ik hem nog gezien had. Ik zou hem allang vergeten zijn, ware het niet dat hij zich op een mooie dag in het buurtwinkeltje onsterfelijk had gemaakt. Met een stuk van 20 (frank) in de hand kocht hij een handvol snoep. Op de kassa kwamen de cijfers 17,25. De uitbaatster vroeg of Rudy misschien 25 centjes had. Rudy, de naïeve vriendelijkheid zelve, antwoordde: “Laat die 25 cent maar zitten”. Diezelfde Rudy stond mij nu te vertellen dat hij twee jaar geleden zijn droomjob als postbode had gevonden, en ‘impersant’ legde hij me de oorzaak en het gevolg van de bankencrisis uit. Hij had daar ook een blog over geschreven. Die moest ik maar eens lezen…

Ik vraag me af wanneer het verkeerd is gegaan. Wanneer is iedereen begonnen met het spuien van meningen waar niemand om gevraagd heeft? Sinds wanneer willen mensen doen geloven dat ze alles weten over alles? Sinds wanneer is het taboe te zeggen ‘dat je het niet weet’? Het is van ’97 of ’98 geleden -ik weet het niet precies- dat ik iemand de zin ‘ik heb daar geen verstand van’ nog heb horen uitspreken. Het was in elk geval nog in de andere eeuw. Eerst kwamen er de nieuwe communicatiemogelijkheden: Twitter, Facebook, LinkedIn, Hyves, Netlog, Myspace… Maar toen bleek dat we niks te zeggen hadden, hadden we meningen nodig. Dringend. Over alles.

Behalve sociale netwerken is het onderwijs een van de hoofdschuldigen. Het antwoord ‘ik heb geen flauw benul’ wordt in de klas gewis met een nul bestraft, wat de vraag ook was. Dat zou niet mogen. Want op het juiste antwoord na is de melding ‘ik heb geen idee’ de beste en meest eerlijke respons die er gegeven kan worden. 1+1=3 is véél minder juist dan ‘ik weet het niet’.

Als we ooit nog terug willen naar de tijd dat gesprekken leerzaam waren en dat mensen zich alleen in debatten mengden als ze iets te zeggen hadden, moet het puntensysteem in het onderwijs gewijzigd worden. In plaats van het voornemen uit te spreken dat ik gezonder ga eten en meer ga sporten heb ik me begin dit jaar tot doel gesteld het onderwijs te gaan veranderen. Hoog gegrepen inderdaad, maar een mens mag al eens ambitieus zijn. En als u mij nu vraagt hoe ik die verandering erdoor ga krijgen, antwoord ik met een volmondig: ‘Ik heb geen flauw benul’.