Columbus

april 2010

“Mensen die willen opschieten, hebben weinig begrip voor verliefdheid. En verliefd was Kees. Zo verliefd als hij nog nooit was geweest. En hij wist niet op wie.”
Soms gebeurt het dat je een boek leest en niet precies weet waarom. Je kan er de vinger niet op leggen waarom je blijft doorlezen. Echt slecht is het niet; ook niet echt geweldig. Tot er dan plots één zo’n zinnetje staat. Of een paragraaf. Of een paar woorden. Meteen weet je weer waarom je het boek in kwestie aan het lezen bent. De passage over de verliefdheid van Kees is er zo een. Een verhaal dat zo begint, lees je uit.

Uit hetzelfde boek: “Seksuele voorlichting kreeg ik niet, in tegenstelling tot mijn vriendje Gerrit. Die moest namelijk een keer bij zijn vader komen voor een ernstig onderhoud: ‘Gerrit, dat ding in je broek, daar kun je nog wel wat anders mee doen dan een plasje maken.’ ‘Dat weet ik, pa.’ ‘Als je dat doet, breek ik je benen.’ Punt. Einde van de seksuele voorlichting.”

De schrijver in kwestie heet Willem Wilmink (1936-2003). Een schrijver uit Twente die liedjesteksten schreef, gedichten, kortverhalen, columns en een autobiografie. Indertijd las ik hem graag, in de krant, waar hij elke week een frisse aflevering publiceerde van wat hijzelf zijn ‘Schriftelijke cursus dichten’ noemde. Een vaste rubriek waarin hij poëzie analyseerde voor kinderen. Ik behoorde technisch gesproken al lang niet meer tot de doelgroep, maar vond het geweldig. En ik heb er veel uit geleerd.

Momenteel wordt het werk van Wilmink verzameld. Ik vermoed dat dit goed nieuws is, al ben ik nog niet helemaal zeker. Een schrijver moet namelijk al van goeden huize komen om een Verzameld Werk ongeschonden te overleven. Wilmink geniet vooral bekendheid als dichter en liedjesschrijver. Hij schreef voor televisieprogramma’s als De stratemakeropzeeshow en De film van Ome Willem, en werkte vaak als tekstschrijver voor mensen als Herman Van Veen, Joost Prinsen en Wieteke Van Dort. Ik ken maar een deel van zijn werk, maar ik bewonder hem al jaren, vooral om de trefzekerheid, helderheid en geestigheid van zijn formuleringen. Of het nu voor kinderen dan wel voor volwassenen geschreven was, meestal vind ik het nog steeds mooi. Bovendien: van hoeveel schrijvers word je vrolijk als je hun werk leest? Wilmink (die zelf met het leven worstelde) is er zo eentje.

Een paar jaar geleden werden zijn gedichten en liedjesteksten gebundeld. Het bleek toch iets te veel van het goede. Niet alle opgenomen werk was van dezelfde kwaliteit en het verzamelde werk was op de keeper beschouwd misschien net iets té volledig. Nu zien ook zijn ‘Verzamelde verhalen’ het daglicht, en gretig ben ik eraan begonnen. En die gretigheid houdt aan; je blijft lezen. Al is het ook hier niet allemaal even sterk en is de selectie wellicht opnieuw wat té volledig. Net als in zijn liedjesteksten is ook het proza van Wilmink erg toegankelijk. Hij geloofde, zo blijkt ook hier, rotsvast in de kracht van kunst en literatuur, maar begreep niets van het onderscheid tussen hoge en lage cultuur. Of als hij het wel begreep, wilde hij er in ieder geval niet van weten. Wat zou dat? Hij zingt zowel de lof van Johnny Jordaan als van Baantjer of het Twents Filharmonisch Orkest. Zoals hij ook zowel voor populaire televisieprogramma’s als voor de journalistieke kroonjuwelen van Nederland schreef.

Toch lijdt ook dit boek dus een beetje aan een teveel. De drang naar volledigheid maakt dat ook sommige wat minder interessante verhalen of autobiografische fragmenten dit boek hebben gehaald. En dat is wel jammer, denk je dan. Zonder die fragmenten zou het een veel beter boek zijn geweest. Want precies in die fragmenten komen de kleine zwakheden van de schrijver aan de oppervlakte, en ook de vaste stoplappen, favoriete zinsconstructies en hier en daar zelfs een occasionele truc van de foor. Gelukkig sprankelt Wilmink zelfs in wat onbeduidende stukjes regelmatig. Wanneer hij het bijvoorbeeld over de invloed van de Amerikaanse economie op de rest van de wereld heeft en zijn stukje plots besluit met: “Was Columbus maar verzopen.”

Een schrijver die zijn visie op de wereld in zo één zinnetje kan samenvatten, verdient lezers.