Het jaaroverzicht van Jos Geysels

januari 2012

 Op de terugweg van ons eindejaarsinterview met Jos Geysels vloeken we hardop als we via de autoradio vernemen dat de Noorse massamoordenaar Anders Breivic ontoerekeningsvatbaar zal worden verklaard. “Verdomme, we zijn vergeten zijn bloedige raid als een van de belangrijkste gebeurtenissen van 2011 voor te leggen aan onze gesprekspartner.”

En zo zijn er nog wel een paar, constateren we als we later ons lijstje overlopen: de Japanse tsunami, de affaire Straus-Kahn, het Pukkelpopdrama, de geboorte van de 7 miljardste mens, het schrappen van de Muur van Geraardsbergen … Allemaal zijn ze ontsnapt aan het fileermes van onze groene minister van staat. “Die titel ‘minister van staat’ is wel een erkenning maar stelt, in tegenstelling met wat sommigen denken, materieel niet veel voor” zegt Geysels als we hem de hand drukken in zijn appartement met uitzicht op de stad Turnhout. “Je krijgt alleen een speciale nummerplaat en een staatsbegrafenis. Die nummerplaat heb ik zelfs niet aangevraagd. Je kunt ook deel uitmaken van de kroonraad maar die is, denk ik, nog maar eenmaal samengeroepen in de geschiedenis van België.”

 

Na zijn politieke carrière bij Groen! heeft Jos Geysels zich op vele ernstige tijdverdrijven geworpen. Hij bekleedt voorzittersfuncties bij onder meer 11.11.11, het filmfestival Open Doek, het Vlaams Fonds voor de Letteren en een koepel van armoedeorganisaties. Geysels wierp zich ook op als denker des vaderlands en maakte diepgravende interviews voor Knack en De Morgen. Verder schrijft hij boekrecensies en neemt hij deel aan allerlei boekenprogramma’s voor onder meer de Warande. “Het is vrijwel allemaal vrijwilligerswerk”, zegt hij. “Het is misschien een voorbijgestreefde opvatting maar als je zoals ik van je overtuiging 20 jaar je beroep hebt kunnen maken en daardoor recht hebt op een pensioen, vind ik dat je daarvoor iets moet terugdoen aan de maatschappij.”

Maar we zijn niet gekomen voor een interview over zijn leven na de politiek. We willen zijn mening weten over het voorbije jaar 2011.

 

 Jos, welk gevoel overheerst als je op het voorbije jaar terugblikt?

Wat mij het meest opvalt, is de onzekerheid. ‘Onzekerheid’ is voor mij dan ook hét woord van het jaar 2011. Ik merk wel een vreemde tegenstelling. Langs de ene kant kan je vandaag je eigen lot meer en meer zelf in handen nemen. Je bent niet meer afhankelijk van zuilen en ook de sociale controle is verminderd. Dat kan positief zijn, want daardoor beschik je over meer autonomie om zelf je leven uit te stippelen. Maar aan de andere zijde krijgen mensen vanuit verschillende domeinen -politieke, economische, maatschappelijke of ecologische- voortdurend bedreigende boodschappen. Er is dat ‘onveiligheidgevoel’, er is de schrik voor kleine en grote criminaliteit, de angst voor natuurrampen, de onzekerheden over pensioen of de toekomst van de kinderen.

 

Mensen gaan erdoor conservatiever stemmen: er is overal een fikse opmars van rechts.

Er is zeker een tendens naar conservatisme in de zin van ‘behouden wat we hebben’, zowel links als rechts, met zelfs enige hang naar nostalgie. Een voorbeeld daarvan is de Tea Party in Amerika. Mensen hechten ook veel belang aan het zich afsluiten van de buitenwereld. Rond hun huis -waar ze zo trots op zijn!- staan camera’s en hoge hekkens. Je moet eens door de Kempen rijden: je ziet steeds meer leilindes en hoge hagen die de huizen moeten beschermen. Het is een moderne versie van de slotgrachten. Maar het ondergraaft het veiligheidsgevoel want wat er achter die lindes gebeurt, ziet niemand.

 

Ben je pessimistisch gestemd?

Neen, mensen krijgen vandaag volop kansen om een eigen project uit te bouwen. In plaats van de behoudende reflex kan het ook in een andere richting gaan. Sommigen zeggen dat het pessimisme van het verstand perfect kan samengaan met het optimisme van de wil. Alles hangt er maar van af hoe je ermee omgaat. Je hebt een aantal uitdagingen en mogelijkheden. Kies je daarvoor of laat je je ondersneeuwen door bedreigingen, onzekerheden of angstgevoelens? Wat me vaak opvalt, is dat nogal wat mensen uit de Kempen nooit in Brussel komen maar er toch bijna apocalyptische beelden over hebben. Terwijl ik er zeer veel kom en die probleemwijken en beruchte metrostations goed ken. Oké, het klopt dat het er erger mee gesteld is dan vroeger, maar Brussel is ook een bruisende, fantastische stad, de enige grootstad die we in België hebben.

 

Zeker op milieuvlak wordt de alarmklok geluid: het is niet meer vijf voor maar al vijf na twaalf.

Dat is zeker zo. Vandaag start ook de klimaatconferentie in Durban. In alle voorbereidende teksten merk je dat de tijd dringt. Maar daarnaast zijn er tal van technische mogelijkheden om het tij nog te doen keren. Neem nu de klimaatopwarming: technisch is het vandaag perfect mogelijk om onder de twee graden opwarming te blijven. En ook de economische impact ervan kan opgevangen worden en zelfs omgezet in meer werkgelegenheid en productie. Dat is toch fantastisch goed nieuws! Als tenminste de politieke besluitvorming volgt!

 

De volgende generaties, zo luidt het toch bij de groenen, zullen het met minder moeten doen.

We zullen het met minder files moeten doen. Is dat erg? Maar gaat het licht uitvallen? Neen!

 

Je gelooft niet dat de Noordzee binnenkort hier voor je deur staat?

Voor Turnhout zou dat mooi zijn: volgens de voorspellingen wordt het een badstad. (lacht). Kijk: we staan veel verder op het vlak van de ontwikkeling van energiezuinigheid, veel verder in de ontwikkeling van energiealternatieven. We hebben zoveel meer mogelijkheden en dat moet toch optimisme meebrengen!

 

Oké, als jij het zegt. Laten we er ons lijstje van belangrijke gebeurtenissen uit 2011 bijnemen. In eigen land kunnen we natuurlijk niet om de politieke crisis heen.

We zijn dit jaar geweldig goed geweest in het leveren van achterhoedegevechten ten opzichte van de grote problemen die zich stellen: de ongelijkheid of de economische en ecologische crisissen. Ik weet dat het communautaire belangrijk is. Ik behoor niet tot de mensen die het tegendeel beweren. Maar je moet alles wel in verhouding zien! Ik begrijp dat je een maand moet onderhandelen over een begroting, maar ik snap niet dat je een jaar moet bezig zijn met het communautaire. Rationeel kan ik daar niet bij. De wereld wordt toch echt één wereld, de globalisering zet zich echt door. En dan zijn wij zo lang bezig met de splitsing van BHV. Het ‘communautaire’ is heel gemakkelijk: het is ‘wij en zij’. In onzekere tijden grijpen we terug naar de dingen uit onze onmiddellijke omgeving: onze familie tegenover de andere, Turnhout tegenover een andere gemeente … Maar als je alles door die bril bekijkt en je herhaalt dat iedere dag, dan wordt dat de waarheid.

Zijn er verschillen tussen een Nederlandstalige en een Franstalige? Ja. Hou ik van Vlaanderen? Ja. Ben ik trots op mijn taal? Ja, en ik wil die behouden. Dat is mijn conservatisme. Maar we leven niet meer in 18de eeuw waarin niemand zijn eigen dorp verliet. Mijn grootmoeder heeft tot haar zeventigste nooit de zee gezien. De principes van de Vlaamse republiek zijn achterhoedegevechten ten opzichte van bijvoorbeeld de milieuproblemen. Die houden niet op aan de taalgrenzen. De klimaatopwarming moet op mondiaal vlak opgelost worden.

Onze achtertuin en voortuin worden beïnvloed door factoren die niets met taal of cultuur te maken hebben. Dat is het verschil met 200 jaar geleden. Dat is ook de essentie van de huidige crisis. Als Lehman Brothers failliet gaat, heeft dat rechtstreeks invloed op de balans van Dexia. Ik ben voor de deelstaat Vlaanderen. Met decentralisatie kun je sommige zaken regionaal en ook beter aanpakken. Maar voor andere uitdagingen moet je supranationaal gaan. Ik ben niet de behoeder van de nv België. Maar daarom is de kmo Vlaanderen nog niet de grote oplossing. Ik krijg dan mails waarin men mij bestempelt als de unitaire ouderwetse belgicist.

 

Naar het buitenland dan: Obama lijkt de verwachtingen alsmaar minder te kunnen inlossen.

In zoverre ik er zicht op heb, is in de Verenigde Staten inderdaad het ‘Yes we can-gevoel’ weg. Met charisma alleen haal je het niet. Ook niet met schitterende retoriek, alhoewel we dat begeesterend, mobiliserend spreken nog maar weinig kennen in België. Hier beperkt zich dat tot ‘geef er een lap op’ of ‘de rotte kers op de rotte taart’. Obama moest zich vooral met binnenlandse zaken bezighouden: de gezondheidzorg, de begroting, de kredietcrisis. Hij beschikt ook niet over een meerderheid in het parlement. Maar ik heb soms de indruk dat hij niet de beste strateeg en tacticus is. Je mag ook de impact van grote mediaspelers zoals Fox News niet onderschatten. Neem het debat over de gezondheidszorg: miljoenen Amerikanen zijn ervan overtuigd dat Obama een socialist is. Maar als ik aan Amerikanen uitleg hoe de sociale zekerheid hier in België werkt, dan is drie vierde er ook voor gewonnen.

 

Bovendien wordt ook hij geconfronteerd met extreme standpunten van de Tea Party.

Ik zou de Tea Party niet willen vergelijken met de conservatieve beweging hier. Daarvoor is ze te extreem. Wat wel frappant is dat de Tea Party erin geslaagd is een bepaalde onderstroom in Amerika te koppelen aan ‘het fundament van het Amerikaan-zijn’. Wij onderschatten dat vaak: The pursuit of happiness of ‘Ik kan het maken en de staat moet er zich niet al te veel mee bemoeien’. Op zich is dat een optimistisch gegeven. Maar de Amerikaanse droom bestaat hoe langer hoe minder. De armoede en de ongelijkheid zijn er ontstellend toegenomen. Maar ‘the dream’ … dromen vind ik op zich erg belangrijk. Die dromen moeten niet altijd uitkomen. Ze kunnen mensen mobiliseren. Dromen zijn beter dan nachtmerries.

 

Denk je dat Obama opnieuw verkozen wordt?

Ik denk het wel, tenminste als hij het zelf ziet zitten. Hij is een campagnebeest. Onderschat dat niet. En zijn tegenkandidaten van de republikeinen stellen niet veel voor: sommigen horen eerder thuis in een programma als ‘Tegen de sterren op’, maar dan in de politiek.

 

Er was ook de liquidatie van Bin Laden. Is daarmee het terrorisme bezworen?

Rik Coolsaet van de universiteit van Gent heeft altijd gesteld dat Al Qaida een netwerk is en niet moet bekeken worden als een grote gecentraliseerde terroristische multinational. Dat netwerk is verspreid en je moet het niet onderschatten. Ik denk niet dat daarmee een doodsteek is toegebracht aan het terrorisme. In Amerika is het nog een hot item: je komt zomaar het land niet binnen. Ik ga niet treuren om de dood van Bin Laden, maar vanuit internationaal recht kan je over de manier waarop hij is uitgeschakeld wel opmerkingen maken.

 

Sluit de ‘Occupy- en de Indignadosbeweging aan bij je 68-gevoel?

(zucht) Neen, het 68-gevoel wordt geweldig overdreven en te veel gebruikt als politiek ijkpunt om het te verheerlijken of er zich tegen af te zetten. De Occupy-protesten vormen nog geen echte beweging. Het zijn kreten. Ik bedoel dat in de positieve zin: een kreet van verontwaardiging. Het geeft tegengif aan de mainstream boodschappen van de economische en financiële wereld en daarom zijn ze al interessant. Het is een bewijs dat jonge mensen nog sociaal bewogen zijn. Alleen het uiten van de verontwaardiging gebeurt nu op een andere manier. Oudere mensen moeten dat beseffen. Maar als het geen beweging wordt, blijft het een kreet. Ik geloof niet dat de bewegingen door de sociale media zijn ontstaan. Facebook en Twitter zijn uitermate efficiënte middelen om te mobiliseren en te discuteren. Maar het zijn nog altijd ideeën, meningen en gedachten die mensen op straat brengen. De klassieke jongerenbeweging doen het wel goed: KSA, Chiro en scouts zien hun ledenaantallen niet naar beneden gaan. Alle jongerenbewegingen gaan volgend jaar werken rond het thema armoede. Jongeren redeneren vandaag meer in netwerken dan in structuren. Ellenlange vergaderingen zijn aan hen niet meer besteed. Ze zijn voor no nonsense. En wie kan daar tegen zijn. Ik alvast niet.

 

Griekenland failliet, Italië op het randje van het bankroet en de rest van Europa staat erbij. Als het al bestaat, dan is het Europagevoel ver weg.

Sommige partijen zoals die van Geert Wilders vragen de herinvoering van de gulden. Absurd. Ik hoop dat de klok niet wordt teruggedraaid. Ik hoop alleen dat we ook een meer politiek en democratischer Europa krijgen. Wat me zeker van Europa is tegengevallen, is dat het veel te schoorvoetend beslissingen genomen heeft om de financiële sector en economische wereld te hervormen. Ik begrijp niet dat er na de financiële crisis van 2008 geen echte structurele hervormingen zijn doorgevoerd. Maar wat is het Europagevoel? Van de ultieme droom van de ‘Verenigde Naties van Europa’ zijn we nog veraf. Europa is voor mij een democratische noodzakelijkheid om een aantal problemen en conflicten op deze aardkloot samen vreedzaam op te lossen. Ik wil niet dat Europa versplintert in 68 autonome landen. Wat zou dan de vooruitgang zijn? Er moet enerzijds een schaalvergroting komen maar anderzijds ook een schaalverkleining. Geen nationalisme maar ook geen kosmopolitisme in de zin van ‘iedereen is een wereldburger’. Voor iemand die goed zijn kost verdient, is het makkelijker om wereldburger te zijn. Het verschil met tweehonderd jaar geleden is dat je voor je problemen niet de oplossing moet gaan zoeken of vinden in het Turnhoutse maar dat je gedwongen bent om voor je kleine problemen groter te denken en te handelen. Al klinkt dat enorm belerend.

 

Heeft de dood van Steve Jobs je aangegrepen?

Ik ben een Apple-gebruiker, maar daarom moet ik Steve Jobs nog niet aanbidden.

 

Dan gaan we over naar jouw ding: cultuur.

Is cultuur mijn ding?

 

Vindt Jos Geysels het lezen van een boek niet interessanter dan het voeren van een politiek debat?

Neen, ik kan evenveel deugd hebben van een goed politiek debat. Maar je bedoelt allicht het esthetische genot van de kunsten. Ik kijk natuurlijk anders naar een schoon schilderij dan naar Louis Tobback. (lacht)

 

Wat was jouw cultureel hoogtepunt van het jaar?

Mijn laatste hoogtepunt was de live-uitvoering van de fantastische elpee Astral Weeks van Van Morrison in de Royal Alberthall in Londen, waarbij ook Eric Clapton en Brian Ferry aanwezig waren. Ik wilde ze nog goedendag zeggen, maar ze herkenden me niet.(lacht) Het was fantastisch, wat niet altijd het geval is met alle optredens van Van Morrison. En ik kan het weten, want ik heb hem al 15 keren gezien.

 

Je bent een boekenfreak. Veel goede boeken gelezen?

De Vlaamse literatuur doet het heel goed: ik heb genoten van ‘Brandlucht’ van Eric Vlaminck en van de boeken van Erwin Mortier. Ook geweldig gelachen met ‘De intrede van Christus in Brussel’ van Dimitri Verhulst. Hij schrijft bijvoorbeeld: ‘Oorlogen beginnen niet altijd met een knal, maar wel met gezang. Ik ben vrij gerust in een land waarvan de meeste mensen van het volkslied niet meer dan ‘la la la’ kennen’. Wat buitenlandse schrijvers betreft, vond ik de twee laatste boeken van Julian Barnes erg goed: ‘Polsslag’ en ‘Alsof het voorbij is’, waarvoor hij de Booker Prize kreeg. Maar ik lees veel filosofie, maar niet de hermetische filosofie: het moet verstaanbaar en geloofwaardig zijn. Weet je dat een gemiddeld boek relatief weinig geld kost? Niet meer dan 2 garnaalkroketten.

 

Dat brengt ons naadloos bij de enorme culinaire hype: daaraan lijkt ook maar geen einde te komen.

Ik heb er geen probleem mee, maar het is nu wel genoeg geweest. Ik vind het merkwaardig hoe het onze taal beïnvloedt: het is niet meer ‘goed gebakken’ maar ‘de cuisson is goed’. Of het wauw-effect en zelfs ‘het orgasme’. Flauwekul. Maar ik ben absoluut een bourgondiër en heb ook leren koken via de boeken van SOS Piet. Ik kan eten warm maken, maar koken is veel gezegd. Het is zoals het verschil tussen verven en schilderen. Ik kan verven, maar niet schilderen.

 

Volgens onze inschatting is sport niet jouw ding.

Ik ga veel te voet, maar ik ga niet naar een fitnessclub. Ook het beklimmen van Alpe d’Huez moet voor mij niet. Maar ik zie erg graag voetbal, atletiek en veldrijden. Alleen gemotoriseerde sport is niet aan mij besteed.

 

Wat vond je dan het hoogtepunt in de sport: het palmares van Philippe Gilbert?

Ik heb zo mijn twijfels bij de figuur Gilbert. Ik vind dat hij nogal veel wil en hij straalt ook… Ik vond de valse start van Bolt op het wereldkampioenschap geweldig, zeker hoe hij dat achteraf heeft rechtgezet. Ik heb het ook voor Milan Jovanovic. Zoals die op het veld beweegt… zijn lichaamstaal is fantastisch.

 

Zijn er zaken die we over het hoofd hebben gezien? Het einde van FC De Kampioenen, misschien?

Met het eerste seizoen kon ik soms nog lachen. Maar je vraag is fout. Je bedoelt ‘het stoppen van de herhalingen van de herhaling van de herhaling’. Ik hoop echt dat dit ooit eens stopt. Maar ik zie erg graag tv. Ik heb de voorbije jaren fantastische tv-reeksen gezien: The Wire, Deadwood en onlangs Treme: over New Orleans na de orkaan Katrina, met fantastische muziek van Alan Toussaint. Maar ook ‘Het Goddelijke monster’ en ‘De Ronde’ waren niet slecht.

 

Bedankt voor het gesprek.

 

Tekst: Stijn Janssen
Foto: Bart Van der Moeren