Vrieselhof verzamelt ‘De bibliotheek van de Vlaamse Klassiekers’

Volgens kenners der Vlaamschen literatuur schreven Vlaamsche auteurs de voorbije tweehonderd jaar 700 klassiekers bij mekaar. Het provinciaal bibliotheekcentrum Vrieselhof heeft van gedeputeerde Ludo Helsen de opdracht gekregen op zoek te gaan naar die 700 classics en ze onder te brengen in een prestigieuze ‘Bibliotheek van de Vlaamse Klassiekers’ in hun kasteel in Oelegem. Tussen die 700 zitten parels als ‘Uit het studentenleven’ van Julius Vuylsteke en ‘De bokkenrijders in het land van Valkenburg’ van Pieter Ecrevisse. Wie beweerde ooit: ‘Wie schrijft die blijft’ … 

Kan ook de roman ‘Heden ben ik nuchter’, geschreven op een week tijd door de zichzelf als volksschrijver aanprijzende Gentse auteur Brusselmans Herman, gecatalogeerd worden als ‘een klassieker van de Vlaamse literatuur’ en derhalve opgenomen worden in de ‘Bibliotheek van de Vlaamse Klassiekers’ van het provinciaal bibliotheekcentrum Vrieselhof? Dat dilemma stelt zich hier niet. Vrieselhof-stafmedewerker Jef Boudewijns heeft namelijk al een lijst overhandigd gekregen waarop de zevenhonderd klassieke werken uit de Vlaamse literatuur uit de 19de en 20ste eeuw  prijken. En die lijst is er een van ‘De gustibus non disputandum’.

“Het was Ludo Helsen zelf die een paar jaar geleden al het idee opperde om in een van de zalen van het kasteel Vrieselhof een Bibliotheek van de Vlaamse Klassiekers te vestigen”, verduidelijkt Jef Boudewijns. “Gedeputeerde Helsen stelde namelijk vast dat in de Antwerpse bibliotheken oude werken afgevoerd werden met daaronder ook Vlaamse klassiekers van auteurs die toch bewezen hadden van grote waarde te zijn. Bibliotheken kampen nu eenmaal met een beperkte ruimte en kunnen niet alles bijhouden. Werken die niet meer uitgeleend worden, moeten plaatsmaken voor nieuwe boeken.”

De vraag is natuurlijk: wat is een Vlaamse klassieker?

Ik voelde me niet geroepen om daarover te beslissen. Ik heb die vraag gesteld aan verschillende kenners en telkens kreeg ik andere antwoorden. Natuurlijk worden er altijd wel een aantal evidenties zoals Claus en Boon naar voor geschoven. Maar iedereen kwam ook met andere namen op de proppen. We hebben ons laten leiden door het Letterenhuis, het grootste letterkundige archief van Vlaanderen, gevestigd in Antwerpen. Het Letterenhuis heeft een tentoonstelling over Vlaamse klassieke auteurs van de voorbije twee eeuwen. Deze instelling is tot een selectie van werken gekomen die ze als ‘klassiek’ bestempelen. Van die klassieke auteurs hebben ze maar een paar representatieve werken in de lijst weerhouden, vaak de boeken waarmee ze bekend zijn geworden. We gaan bijvoorbeeld niet alle boeken van Hugo Claus in de rekken zetten. 

En hoe verloopt die zoektocht naar de klassiekers?

Een derde van de boeken hadden we al in ons bezit. Ze werden ons destijds geschonken door Antwerpse bibliotheken en de Erfgoedbibliotheek. In december vorig jaar heb ik al de Antwerpse bibliotheken nog eens aangeschreven. Op vrij korte termijn hebben we nu toch al een behoorlijke verzameling bij elkaar. Op dit moment schat ik dat we een vijfhonderd boeken in ons bezit hebben die we werkelijk zoeken.  Nu zoek ik nog naar een 150 boeken. Daarvoor zal ik ook naar antiquariaten moeten gaan want sommige werken zijn zo zeldzaam dat ik ze wel zal moeten aankopen. Maar voor alle duidelijkheid: we speuren niet naar eerste drukken, gesigneerde exemplaren of verzamelitems. We zijn tenslotte geen museum. Het wordt natuurlijk ook alsmaar moeilijker. Van de oudste boeken ontbreken logischerwijze nog de meeste titels; werken van recente schrijvers zijn makkelijker te vinden. De collectie zal ook nooit helemaal compleet zijn. Ik vrees dat ik bepaalde boeken niet zal kunnen vastkrijgen.

Noem eens wat moeilijk op te sporen boeken?

Werken van bijvoorbeeld Prudens van Duyse of van Jan Frans Willems. Met die laatste begint trouwens ook de lijst met zijn boek ‘Aan de Belgen’ van 1818.  Ik heb van hem nog geen enkel boek gevonden. Terwijl we van Hendrik Conscience, die toch maar een paar jaar later komt, al wel de verzamelde werken hebben gekregen van de Erfgoedbibliotheek. De lijst eindigt met ‘Scherzando ma non tropo” uit 1959  van Paul de Wispelaere.

Tom Lanoye en Herman Brusselmans komen er sowieso nog niet aan te pas?

Op dit moment nog niet. Maar we hebben nog wel een aantal schappen over waar we hun werken later eventueel kunnen plaatsen. Het is vandaag nog te delicaat om van de hedendaagse schrijvers al te bepalen wie tot een klassieke auteur zal uitgroeien. De geschiedenis zal aantonen of iemand blijft verderleven in de literatuur.   

Is die collectie in het Vrieselhof er enkel om getoond te worden? 

Het is zeker niet de bedoeling om hier een bibliotheek uit te baten en de zeldzame exemplaren te gaan uitlenen. Dan lopen we het risico ze opnieuw kwijt te spelen. Op termijn kunnen we dat eventueel met de dubbels.  Het is ook niet zo dat deze werken volstrekt uniek zijn. Veel van die boeken tref je nog aan in de bibliotheekcataloog van de provincie (http://provant.bibliotheek.be/)  en via het interbibliothecair leenverkeer. Maar het was wel nuttig om hier een verzameling aan te leggen. Ik heb er dan ook geen probleem mee dat een student ze hier komt raadplegen als hij een werk moet maken over een bepaalde auteur of over een strekking in de literatuur. Dan is het toch makkelijk dat hij ze hier allemaal bij elkaar vindt. We dromen er ook een beetje van om de boeken te digitaliseren. In Nederland is men daar al een tijdje mee bezig. 

De boeken krijgen in jullie kasteel wel een prestigieuze plaats.

De zalen van de benedenverdieping van het kasteel werden enkele jaren geleden gerestaureerd. We hebben een kast laten maken voor de bibliotheek die aansluit bij de inrichting van de zaal.  Ze beslaat een volledige muur met schappen en rekken. Ze staat in de zaal waar we vaak vergaderen met al de bibliothecarissen uit de provincie. 

Wil je Jef Boudewijns helpen met zijn zoektocht naar de zevenhonderd Vlaamse klassiekers, dan kan je hem bereiken op het Provinciaal Bibliotheekcentrum Vrieselhof, Schildesteenweg 99, 2520 Ranst – Oelegem, Tel: 03 312 98 74 - 0475 96 57 97.

“Sommige boeken zullen nooit uit onze bib verdwijnen”

“Je mag er gerust in zijn: we zijn héél, héél voorzichtig in het afvoeren van onze boeken”, zegt Els Smets, bibliotheekmedewerkster van de Turnhoutse bibliotheek. “Een boek dat een klassieker is, krijgt van ons zelfs een apart trefwoord. Die boeken behoren tot ons cultuurpatrimonium en die respecteren we in hoge mate. 

We kijken wel naar uitleencijfers. Mogelijk komen daardoor sommige klassiekers terecht in ons magazijn omdat ze nog maar zelden uitgeleend worden. Spijtig genoeg is bijvoorbeeld ‘Houtekiet’ van Gerard Walschap vandaag minder ‘actief’. Ik denk ook aan de boeken van Marnix Gijsen zoals ‘Klaaglied om Agnes’. Maar de lezers weten dat zij die werken zeker kunnen terugvinden in ons magazijn. Dergelijke boeken zullen ook nooit uit de bibliotheek verdwijnen. Tenzij ze echt vuil en onvolledig zijn. Als ze fysiek niet meer voldoen aan de eisen worden ze vervangen door een nieuw exemplaar. We werken niet met een lijst van klassieke boeken, maar wie een tijdje in een bibliotheek werkt, weet wel welk boek een klassieker is. Dat zijn onder meer alle ‘prijsschrijvers’ en schrijvers die op boekenlijsten staan. Wel zullen we van die schrijvers enkel hun sterkste werken behouden.”