Paul Jansen (1926-2003)

VOSSELAAR - Het lijkt onwaarschijnlijk dat hij ooit een product heeft gesmaakt uit het rijke assortiment van zijn streek- en naamgenoot Staf Janssens uit Tielen. We willen zelfs een overdosis Imodium, een van zijn 80 nieuwe geneesmiddelen, innemen als blijkt dat hij in zijn hele leven ooit een filmzaal vanbinnen heeft gezien. Laat staan dat hij tijdens de pauze een doosje ijspralines van IJsboerke heeft genoten. Dr. Paul Janssen uit Vosselaar had geen tijd voor werelds vertier. Alleen in schaken kon hij zich verliezen. Maar schaken is denken en denken was zijn wereld.

Er zijn graven en graven. Graven van veel te vroeg gestorvenen, graven van onbekende soldaten, graven van families en kindergraven... Er zijn praalgraven en massagraven. Graven van moordenaars en graven van helden. Op elke mens past wel een graf. Op Kempense kerkhoven liggen her en der graven waarvan de bewoners een seconde langer aan de onvermijdelijke vergetelheid ontsnappen. Het zijn de graven van jonge voetbalsterren, van schrijvers die nog zoveel beloofden, van werkmanshelden. Het Père-Lachaise van de Campine.

Al mogen genieën de aarde afreizen -Paul Janssen kreeg niet minder dan 22 eredoctoraten opgespeld, van Hongarije over Canada tot China- hun werkelijke wereld is sterk begrensd. De reële tastbare wereld van Paul Janssen was slechts een voorschoot groot. Het was de Antwerpsesteenweg die zich als een groene loper voor hem uitrolde van zijn villa ‘De Bomen’ in Vosselaar tot aan zijn witblinkend bedrijf Janssen Pharmaceutica in Beerse. Die paar kilometers legde hij vaak fietsend en in gedachten verzonken af. Ooit had Paul Janssen thuis twee dagen continu aan formules zitten sleutelen. De dag nadien regende het en nam hij uitzonderlijk de auto naar het werk. Van God los reed hij over het fietspad.

Denkend verloor Paul Janssen zichzelf en de wereld rond zich. Net als zijn voorgangers dacht hij in bad of terwijl hij in de appelboomgaard wandelde. Denkend vergat baron Janssen allicht dat hij ook een vrouw en vijf kinderen had.

De grenzen van zijn denkwereld werden bepaald door de uitzonderlijke kracht van zijn hersenen. Die, en die weke massa alleen, maakte van zijn leven een avontuur of beknotte zijn vrijheid als grenzen niet konden worden verlegd.

Paul Janssen was voor zichzelf een zelfbedieningszaak van ideeën, hij was zijn eigen hofleverancier van revolutionaire invallen. Non-stop. 24 uren op 24 uren. Altijd was hij bezig om met het tot op heden bekende alfabet van chemische elementen nieuwe formules te vormen of ermee te experimenteren.

Zoals andere grensverleggers in andere branches, had hij niet meer nodig dan zichzelf. Zoals schrijvers een voortdurende monoloog met zichzelf voeren of schilders steeds opnieuw meedogenloze zelfportretten schilderen, zo was ook Paul Janssen de enige god van zijn diepste gedachten. Met dit essentiële verschil: een wetenschapper voelt zich tweemaal een god. Niet alleen de schepper van zijn eigen wereld. Maar ook een god voor wie de wereld van zijn medemens maakbaar en veranderbaar is. Dr. Paul Janssen legde zich niet bij voldongen feiten neer. Hij ontwikkelde maar liefst 100 nieuwe chemische stoffen die inbraken in levende cellen en die levens veranderden. Zijn pillen ontknoopten de dwangbuizen van geesteszieken, duelleerden met vraatzuchtige wormen of joegen ondragelijke pijnen de tempels uit. In zijn laatste levensjaren daagde hij de stigmaziekte van de 20ste eeuw uit: aids.

Was het dan toeval dat hij zijn laatste uren doorbracht met het bijwonen van vergaderingen van de pauselijke wetenschappelijke adviesraad in Rome, de gezanten van de vertegenwoordiger van God op aarde? Een dag voor zijn overlijden schudde de paus hem nog de hand. En was het symbolisch dat hij stierf, terwijl hij wachtte op een lift in zijn hotel die hem naar boven zou brengen: als een engel zonder vleugels?

Dr. Paul Janssen ligt begraven op het kerkhof Akkerveld in Vosselaar. Zijn denken is nu opgehouden. Zou hem dat rust geven? Of zou hij zich omdraaien in zijn graf? Om de formule te achterhalen om iemands hersenen voor even op stand-by te zetten. Dan had hij ook eens rust kunnen hebben bij leven.

tekst: Stijn Janssen | foto: Bart Van der Moeren