Een reuzenbavarois, gebakken met beton, glas en baksteen

februari 2012

HERENTALS - Elke architect waagde het minstens één keer in zijn schoolcarrière: een gebouw ontwerpen dat volledig uit containers bestaat. Het lijkt bij het beroep te horen, de fascinatie voor zo'n bovenmaatse, metalen bewaardoos. Containers laten zich stapelen, hebben de maat van een gemiddelde woonkamer maar zijn vooral rechttoe rechtaan: je kan er van alles in kwijt zonder verdere uitleg over het hoe en waarom van vorm of materiaal. Een verademing. Om de zoveel tijd duikt dan ook ergens ter wereld een containerproject op waar architectenharten een tel bij overslaan: 'ons idee gestolen!'

In Nederland draaien ze hun hand niet om voor containerachtige bouwsels. In Utrecht staat een muur van opeengestapelde studeercellen, maar de meest letterlijke verwijzing is te zien in Amsterdam. Daar werd vlak naast het water de 'Silodam' opgetrokken: een langwerpige balk bestaande uit kleurige rechthoeken waarin appartementen steken. De gelijkenis met een stapel containers aan een havendok is treffend. Alsof passerende schepen zomaar een woning kunnen optillen en de bewoners meenemen naar een exotische bestemming.

Ook Herentals heeft sinds kort een 'dozen'-gebouw: FRAME21. Het staat niet toevallig naast afrit 21 van de E313 en is net als de Nederlandse 'Silodam' een blok met allure. Het volume heeft iets weg van een reuzenbavarois, gebakken met horizontale lagen beton, glas en baksteen. Die heldere verdeling van de gevel is een weergave van de drie grote functies binnenin: onderaan een gesloten betonnen sokkel met groothandelsruimte, daarboven een lange glazen schijf met winkels, en daar weer boven twee baksteenklonten met kantoren. Om de balk vol te maken werden die baksteenuiteinden verbonden door een gele afrastering waarachter een sportveld in openlucht schuilt. Een oersimpel geheel, maar met een paar interessante extra's.  

Zo werd de betonnen sokkel aan twee kanten afgeschuind met metersbrede trappenpartijen. Die doen dienst als tribune maar worden ook gebruikt om meubilair te presenteren. Het wigvormige silhouet van de trappen toont zich aan de buitenkant en lijkt automobilisten te willen opslokken via de enorme beglaasde mond aan de voorzijde. Verder maakten de architecten twee verdiepingshoge uitsparingen in het gebouw. Het zijn grote patio's met terrassen die licht tot in het hart van het volume brengen. Hun aanwezigheid geeft aanleiding tot onvoorziene doorzichten naar hoger en lager gelegen verdiepingen: een ingreep die het gebouw, ondanks zijn grote schaal, plots vatbaar maakt. Ten slotte zijn er nog de scheidingswanden op de showroomverdieping die volledig in glas werden gemaakt. Iets wat al snel leidde tot ludieke situaties: een winkel met huwelijkskledij die grenst aan een informaticazaak, op zich weer grenzend aan een designetablissement. Volkomen vreemde werelden die elkaar elke dag begroeten, waarbij klanten die op zoek zijn naar een huwelijkscadeau vlug langs kunnen bij de  buren voor een hippe stoel of de nieuwste smartphone. Die verregaande openheid werd opgelegd door de bouwheer. Hij wou dat FRAME21 allerlei confrontaties zou uitlokken.      

Kijken we voor een keer ook naar het structurele diagram. Het is een mikado van kolommen en balken die samen het 'frame' vormen. Die stalen ribbenkast, bedekt met glas, beton en baksteen, vertelt echter ook hoe gedwee architectuur soms maatschappelijke veranderingen volgt. Het gebouw kan bijna symbool staan voor een industrieel verleden dat zich hulde in de blitse kledij van een diensteneconomie. En ook de functie van FRAME21 als bedrijfsverzamelgebouw verraadt de onstuitbare miniaturisering van ons werk: het verdwijnen van schoorstenen begeleidde de stille vlucht van handenarbeid, omhoog schietende kantoorgebouwen de opkomst van denkwerk. Terwijl de meeste van onze kantoren containerachtig neutraal ogen bewijst FRAME21 echter dat zelfs zoiets abstracts als 'innovatie' in een aansprekende vorm te vatten is.  

Bjorn Houttekier

Architectuurtip van de maand - 1 februari om 20.15u

Lezing van MATADOR, atelier d'architecture, in het kader van Festival Bonjour.

Locatie: Houten Zaal van de Warande

Doorlopend kleine expo met film: 'Qui n'a pas peur de l'architecture?’

Info:www.warande.be/pagina/programma-festival-bonjour